Αργή πρόσληψη βάρους μετά τις πρώτες εβδομάδες

«Το μωρό μου πήρε πολύ καλά βάρος στην αρχή, αλλά τώρα η αύξησή του έχει επιβραδυνθεί. Μήπως δεν έχω αρκετό γάλα;»

«Ο/Η παιδίατρος είπε ότι δεν πήρε όσο θα έπρεπε. Τι μπορώ να κάνω;»

«Μήπως το γάλα μου δεν είναι πλέον αρκετό για το μωρό μου;»

Αυτές είναι μερικές μόνο από τις ανησυχίες που ακούμε συχνά στα τηλεφωνήματα και στις επικοινωνίες μας ως εθελόντριες Σύμβουλοι Θηλασμού της La Leche League. Και είναι απόλυτα κατανοητές, καθώς η ζυγαριά μπορεί εύκολα να γίνει πηγή άγχους, ιδιαίτερα όταν ένας αριθμός φαίνεται να μην ανταποκρίνεται στις προσδοκίες μας.

Είναι φυσικό να ανησυχούμε και να αναρωτιόμαστε μήπως κάτι δεν πηγαίνει καλά, κυρίως επειδή δεν μπορούμε να μετρήσουμε πόσο θηλάζει ένα μωρό για να δούμε αν «βγαίνουν» τα νούμερα με βάση τα προσδοκόμενα. Έτσι, πολλές φορές η πρώτη σκέψη είναι: «Δεν έχω αρκετό γάλα» ή «Δεν έχω αρκετά θρεπτικό γάλα;».

Σε αυτό το σημείο είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η αργή πρόσληψη βάρους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η μητέρα δεν παράγει αρκετό ή αρκετά θρεπτικό γάλα και σίγουρα δεν σημαίνει ότι έχει κάνει κάτι λάθος.

Η ανάπτυξη ενός βρέφους δεν αξιολογείται από μια μεμονωμένη μέτρηση ούτε από έναν «ιδανικό» αριθμό γραμμαρίων πρόσληψης βάρους την ημέρα. Η ανάπτυξη ενός μωρού είναι μια διαδικασία που εξελίσσεται στον χρόνο και χρειάζεται να τη βλέπουμε συνολικά, κοιτάζοντας ολόκληρη την εικόνα: την πορεία του βάρους στον χρόνο, το μήκος και την περίμετρο κεφαλής, τη γενική κατάσταση του μωρού, τις πάνες, τη συμπεριφορά του, αλλά και το πώς πραγματοποιείται ο θηλασμός.

Μερικές φορές η αιτία είναι απλή και μπορεί να αντιμετωπιστεί με κάποια αλλαγή στη θέση ή στη σύλληψη του μαστού. Άλλοτε χρειάζεται να διερευνήσουμε την αποτελεσματικότητα με την οποία το μωρό λαμβάνει το γάλα. Και σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να υπάρχει ένας παράγοντας που αφορά την υγεία του μωρού ή της μητέρας που να χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση.

Γι’ αυτό, όταν ένα μωρό παίρνει αργά βάρος μετά τις πρώτες εβδομάδες, δεν χρειάζεται πανικός, αλλά χρειάζεται να κοιτάξουμε λίγο πιο προσεκτικά τη συνολική εικόνα. Με κατάλληλη ενημέρωση, υποστήριξη και τη συνεργασία της οικογένειας με τον παιδίατρο και τους κατάλληλους επαγγελματίες γαλουχίας, μπορούμε να αναζητήσουμε την αιτία και να βρούμε τον καλύτερο τρόπο να υποστηρίξουμε τόσο την ανάπτυξη του μωρού όσο και τη συνέχιση του θηλασμού.

Γιατί πίσω από έναν αριθμό στη ζυγαριά υπάρχει πάντα ένα μωρό, μια μητέρα και μια μοναδική ιστορία θηλασμού.

Τι σημαίνει «αργή πρόσληψη βάρους»;

Τα βρέφη δεν αυξάνουν το βάρος τους με απόλυτα σταθερό ρυθμό. Υπάρχουν περίοδοι ταχύτερης ανάπτυξης και περίοδοι κατά τις οποίες η αύξηση επιβραδύνεται. Γι’ αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία η συνολική αναπτυξιακή πορεία παρά μία παράμετρος μέτρησης.

Οι καμπύλες ανάπτυξης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (WHO) αποτελούν τα διεθνή πρότυπα για την αξιολόγηση της ανάπτυξης των παιδιών έως 5 ετών. Τα πρότυπα αυτά βασίστηκαν σε δεδομένα από υγιή παιδιά που ανατράφηκαν σε συνθήκες που υποστήριζαν τη βέλτιστη ανάπτυξη και περιλαμβάνουν σημαντικά την πρακτική του θηλασμού.

Επομένως, δεν μας ενδιαφέρει μόνο αν ένα μωρό βρίσκεται στην 10η, 30ή ή 70ή εκατοστιαία θέση. Μας ενδιαφέρει πώς εξελίσσεται η δική του καμπύλη ανάπτυξης.

Για παράδειγμα, ένα μικρόσωμο μωρό που ακολουθεί σταθερά τη δική του καμπύλη μπορεί να είναι απολύτως υγιές. Αντίθετα, μια σημαντική επιβράδυνση της ανάπτυξης ή μια διαδοχική πτώση στις καμπύλες μπορεί να χρειάζεται διερεύνηση.

Η σύγχρονη προσέγγιση στην αξιολόγηση της ανεπαρκούς ή επιβραδυνόμενης αύξησης βάρους δίνει έμφαση στο ιστορικό, την κλινική εξέταση του μωρού, την αξιολόγηση της ανάπτυξής του και την παρατήρηση του θηλασμού, αντί να οδηγεί αυτόματα σε μία συγκεκριμένη διάγνωση ή σε εκτενείς διαγνωστικές εξετάσεις.

Γιατί μπορεί ένα μωρό να παίρνει αργά βάρος;

Η αργή πρόσληψη βάρους μπορεί να έχει πολλές και διαφορετικές αιτίες. Και είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι δεν ευθύνεται απαραίτητα η μητέρα ή η ποσότητα του γάλακτος που παράγει.

1. Το μωρό μπορεί να μην θηλάζει τόσο συχνά όσο χρειάζεται:

Καθώς μεγαλώνει, ένα μωρό μπορεί να γίνει πολύ πιο αποτελεσματικό στον θηλασμό και να ολοκληρώνει ένα γεύμα σε μικρότερο χρονικό διάστημα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να περιορίζουμε τα γεύματα με βάση το ρολόι.

Στο ίδιο πλαίσιο αξίζει να εξετάζεται και η χρήση της πιπίλας. Όταν υπάρχει ήδη ανησυχία για αργή πρόσληψη βάρους, έχει σημασία να δούμε πότε και πόσο συχνά χρησιμοποιείται και αν ενδέχεται να αντικαθιστά γεύματα ή να καθυστερεί την προσφορά του στήθους. Ένα μωρό μπορεί να δείχνει ανάγκη για πιπίλισμα χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι παράλληλα δεν πεινάει, αντίθετα, ιδιαίτερα στα μικρότερα βρέφη τα σημάδια πείνας είναι σημαντικό να αναγνωρίζονται και να ανταποκρινόμαστε σε αυτά προσφέροντας το στήθος.

Γι’ αυτό είναι σημαντική η άμεση ανταπόκριση στα σημάδια του μωρού και όχι η προσκόλληση σε ένα αυστηρό πρόγραμμα θηλασμού. Δηλαδή χρειάζεται να «παρατηρούμε το ίδιο το μωρό και όχι το ρολόι». Εάν ένα μωρό έχει αρχίσει να κοιμάται για μεγαλύτερα διαστήματα, παραλείπει γεύματα για άλλους λόγους ή θηλάζει λιγότερο συχνά, μπορεί να μειωθεί και η συνολική πρόσληψη γάλακτος.

2. Το μωρό δεν μεταφέρει αποτελεσματικά το γάλα:

Μπορεί η μητέρα να παράγει αρκετό γάλα, αλλά το μωρό να μην καταφέρνει να το λάβει αποτελεσματικά από το στήθος. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με:

• ρηχή ή μη αποτελεσματική προσκόλληση στον μαστό
• δυσκολία στη θέση ή στη στάση
• αδύναμο ή μη συντονισμένο θηλασμό
• υπνηλία
• παρατεταμένα αλλά αναποτελεσματικά γεύματα
• ανατομικές ή λειτουργικές ιδιαιτερότητες της στοματικής κοιλότητας (π.χ. αγκυλογλωσσία),
• χρήση τεχνητών θηλών (π.χ. ψευδοθηλές, πιπίλα)
• δυσκολίες στον συντονισμό θηλασμού–κατάποσης–αναπνοής,
• προωρότητα ή όψιμη προωρότητα (πριν τη 37η εβδομάδα κύησης).

Στη La Leche League γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες ότι η θέση και η προσκόλληση στον μαστό, η αποτελεσματικότητα του θηλασμού, η υπνηλία/λήθαργος και οι δυσκολίες στο πιπίλισμα μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τόσο τη μεταφορά γάλακτος όσο και την παραγωγή της μητέρας. Γι’ αυτό, όταν υπάρχει ανησυχία για την πρόσληψη βάρους, η παρατήρηση ενός ολόκληρου γεύματος από επαγγελματία με εξειδίκευση στον θηλασμό είναι ιδιαίτερα χρήσιμη. Η αξιολόγηση της διαδικασίας του θηλασμού θεωρείται βασικό μέρος της διερεύνησης της αργής ανάπτυξης.

3. Η παραγωγή γάλακτος μπορεί πράγματι να είναι μειωμένη:

Η χαμηλή παραγωγή γάλακτος αποτελεί μία πιθανή αιτία, αλλά δεν πρέπει να θεωρείται αυτόματα η εξήγηση. Η παραγωγή του ανθρώπινου γάλακτος λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό με βάση την αρχή προσφοράς και ζήτησης: όσο αποτελεσματικότερα και συχνότερα απομακρύνεται γάλα από τον μαστό, τόσο ισχυρότερο είναι το ερέθισμα για παραγωγή γάλακτος.

Οι βασικοί τρόποι υποστήριξης της παραγωγής μπορεί να είναι:

• συχνός θηλασμός
• αποτελεσματική προσκόλληση και θέση
• επαφή δέρμα με δέρμα
• ήπιες συμπιέσεις του μαστού όταν το μωρό δεν καταπίνει ενεργά
• και, όταν χρειάζεται, επιπλέον άντληση.

Η μειωμένη παραγωγή μπορεί να είναι αποτέλεσμα ανεπαρκούς διέγερσης του μαστού, αναποτελεσματικής μεταφοράς γάλακτος ή λιγότερο συχνών γευμάτων. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν μητρικοί παράγοντες, όπως λήψη ορισμένων φάρμακα ή ορμονικοί/ιατρικοί παράγοντες, που χρειάζονται εξατομικευμένη διερεύνηση.

Μήπως το μωρό «τεμπελιάζει» στο στήθος;

Ένα μωρό που αποκοιμιέται γρήγορα, πιπιλάει πολύ τον μαστό χωρίς να καταπίνει ή φαίνεται να περνά μεγάλο μέρος του γεύματος στο στήθος χωρίς ενεργή μεταφορά γάλακτος, μπορεί να μην προσλαμβάνει όσο γάλα χρειάζεται. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι «τεμπέλικο» και η χρήση αυτής της ταμπέλας δεν είναι καθόλου βοηθητική. Μπορεί να υπάρχει κάποια δυσκολία που κάνει τον θηλασμό ενεργειακά περισσότερο απαιτητικό για το ίδιο. Γι’ αυτό τον λόγο, η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο το μωρό θηλάζει, και όχι μόνο τού πώς φαίνεται να πιάνει το στήθος, μπορεί να βοηθήσει να εντοπιστεί το πρόβλημα.

Άλλες πιθανές αιτίες

Σε ορισμένες περιπτώσεις η αιτία δεν βρίσκεται πρωτίστως στον θηλασμό. Η αργή αύξηση βάρους μπορεί να σχετίζεται με:

• γαστρεντερικά προβλήματα ή επίμονους εμετούς
• χρόνια διάρροια ή δυσαπορρόφηση
• λοιμώξεις
• αναπνευστικά ή καρδιολογικά προβλήματα
• μεταβολικές ή ενδοκρινικές καταστάσεις
• χρήση τεχνητών θηλών (π.χ. πιπίλα, ψευδοθηλές)
• άλλες χρόνιες παθήσεις
• δυσκολίες σίτισης ή στοματοκινητικής λειτουργίας.

Η αξιολόγηση επομένως χρειάζεται να είναι ολιστική και να περιλαμβάνει το βρέφος ως σύνολο, χωρίς να εστιάζουμε αποκλειστικά στον θηλασμό.

Τι μπορούν να δοκιμάσουν οι γονείς;

Το πρώτο βήμα δεν είναι απαραίτητα «να δώσουν συμπλήρωμα τυποποιημένου γάλακτος για βρέφη». Το πρώτο βήμα είναι να προσπαθήσουν να καταλάβουν γιατί το μωρό δεν παίρνει το βάρος που αναμένεται σύμφωνα με την ηλικία που είναι. Πιο αναλυτικά:

1. Αξιολογείται η ανάπτυξη του βρέφους συνολικά

Ο/Η παιδίατρος μπορεί να αξιολογήσει:

• βάρος
• μήκος
• περίμετρο κεφαλής
• πορεία στις καμπύλες ανάπτυξης
• γενική κατάσταση και ανάπτυξη του μωρού.

Η αξιολόγηση διαδοχικών μετρήσεων είναι πολύ πιο χρήσιμη από την ερμηνεία μιας μόνο μέτρησης, η οποία μπορεί να μην είναι ενδεικτική της πραγματικής κατάστασης.

2. Αξιολογείται ένα γεύμα θηλασμού

Μια μαία, μια Σύμβουλος γαλουχίας IBCLC ή μια εθελόντρια Σύμβουλος θηλασμού LLL μπορεί να αξιολογήσει:

•  τη θέση του μωρού
• την προσκόλληση στον μαστό
• το βάθος της προσκόλλησης
• τις καταπόσεις που κάνει το μωρό
• τη μεταφορά γάλακτος
• τη διάρκεια και τη συχνότητα των γευμάτων
• τη συμπεριφορά του μωρού στο στήθος
• και την ανταπόκριση του μαστού.

Η παρατήρηση του θηλασμού από κάποιον εκπαιδευμένο και έμπειρο γνώστη της δυναμικής του θηλασμού αποτελεί σημαντικό κομμάτι της διερεύνησης όταν υπάρχει αργή πρόσληψη βάρους.

3. Η μητέρα προσφέρει το στήθος συχνά και ανταποκρίνεται άμεσα στα σημάδια του μωρού

Η μητέρα που θηλάζει παροτρύνεται να μην περιμένει μέχρι το μωρό να κλάψει για να του προσφέρει το στήθος. Το κλάμα είναι ένα σχετικά όψιμο σημάδι πείνας. Η αναζήτηση του μαστού, οι κινήσεις του στόματος, η ανησυχία και η προσπάθεια να πλησιάσει το στήθος συνήθως αποτελούν πρώιμα σημάδια πείνας. Η συχνή προσφορά του στήθους μπορεί να υποστηρίξει τόσο την πρόσληψη γάλακτος όσο και την παραγωγή.

4. Ήπιες συμπιέσεις του μαστού όταν χρειάζεται

Όταν το μωρό θηλάζει αλλά η κατάποση έχει μειωθεί, οι ήπιες συμπιέσεις του μαστού μπορεί να βοηθήσουν τη ροή του γάλακτος και να ενθαρρύνουν το μωρό να συνεχίσει να καταπίνει. Δες αυτό το βίντεο από τον Jack Newman για το πώς να τις εφαρμόσεις.

5. Περισσότερη επαφή δέρμα με δέρμα

Η επαφή δέρμα με δέρμα δεν είναι μόνο μια όμορφη στιγμή σύνδεσης, αλλά μπορεί να διευκολύνει την ανταπόκριση στα σημάδια του μωρού, να ενθαρρύνει συχνότερους θηλασμούς και να υποστηρίξει τη διαδικασία έκκρισης του γάλακτος.

Και αν χρειάζεται συμπλήρωμα;

Σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν ένα μωρό δεν προσλαμβάνει επαρκή ποσότητα γάλακτος και η ανάπτυξή του κινδυνεύει, μπορεί πράγματι να χρειαστεί συμπληρωματική σίτιση. Αυτό δεν σημαίνει αποτυχία του θηλασμού ή ότι θα σταματήσει ο θηλασμός. Ο στόχος είναι να προστατευθεί η υγεία και η ανάπτυξη του μωρού, ενώ παράλληλα, όταν αυτό αποτελεί επιθυμία της μητέρας, προστατεύεται και ο θηλασμός.

Όταν χρειάζεται συμπλήρωμα, καλό είναι το πλάνο της συμπληρωματικής σίτισης να είναι εξατομικευμένο και να επανεκτιμάται τακτικά. Αν είναι δυνατό, το μητρικό γάλα που έχει αντληθεί μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρώτη επιλογή και το γάλα δότριας (από τράπεζα γάλακτος) ως επόμενη επιλογή. Όταν απαιτείται άλλο συμπλήρωμα, αυτό μπορεί να γίνει σύμφωνα με τις οδηγίες του/της επαγγελματία υγείας που εξετάζει το μωρό.

Παράλληλα, εξασφαλίζεται η διατήρηση της διέγερσης του μαστού, ώστε η συμπληρωματική σίτιση να μην οδηγήσει άθελα σε περαιτέρω μείωση της παραγωγής της μητέρας.

Χρειάζεται να γίνει κατανοητό ότι η ανάγκη για συμπλήρωμα και η συνέχιση του θηλασμού δεν είναι αλληλοαποκλειόμενοι στόχοι.

Τι γίνεται με τις πάνες;

Οι βρεγμένες πάνες αποτελούν ένα χρήσιμο στοιχείο της συνολικής εικόνας, αλλά δεν μπορούν από μόνες τους να μας πουν πόσο γάλα προσλαμβάνει ένα μωρό.

Ένα βρέφος που λαμβάνει επαρκές γάλα συνήθως έχει καλή παραγωγή ούρων και, ειδικά στις πρώτες εβδομάδες, έχει συχνές κενώσεις. Μετά τις πρώτες 6–8 εβδομάδες, όμως, η συχνότητα των κενώσεων μπορεί να αλλάξει σημαντικά και ένα αποκλειστικά θηλάζον μωρό μπορεί φυσιολογικά να περνά αρκετές ημέρες χωρίς κένωση, εφόσον κατά τα άλλα αναπτύσσεται καλά. Γι’ αυτό δεν αξιολογούμε ποτέ την πρόσληψη γάλακτος από ένα μόνο σημάδι.

Μήπως φταίει το μητρικό γάλα;

Ένας συχνός φόβος τόσο των μητέρων που θηλάζουν όσο και ατόμων από το φιλικό ή οικογενειακό περιβάλλον τους είναι:

«Μήπως το γάλα (μου) δεν είναι αρκετά θρεπτικό;»

Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτή δεν είναι η πρώτη εξήγηση που θα πρέπει να αναζητήσουμε. Πριν καταλήξουμε ότι «το γάλα δεν φτάνει», χρειάζεται να εξετάσουμε:

Πόσο γάλα παράγεται → πόσο γάλα μεταφέρεται → πόσο γάλα προσλαμβάνει το μωρό → πώς μεγαλώνει το μωρό

Το ανθρώπινο γάλα είναι ένα δυναμικό βιολογικό υγρό, του οποίου η σύσταση μεταβάλλεται τόσο κατά τη διάρκεια ενός γεύματος όσο και κατά την πορεία του θηλασμού. Η εμφάνισή του μπορεί να διαφέρει σημαντικά από γεύμα σε γεύμα κι από μητέρα σε μητέρα: μπορεί να φαίνεται πιο λευκό, πιο διαφανές ή πιο «νερουλό», και αυτό από μόνο του δεν αποτελεί ένδειξη ότι είναι λιγότερο θρεπτικό. Η περιεκτικότητα σε λίπος, για παράδειγμα, δεν είναι σταθερή σε κάθε στιγμή του γεύματος και επηρεάζεται από τον βαθμό πληρότητας του μαστού και την απομάκρυνση του γάλακτος. Επομένως, το γάλα που φαίνεται διαφορετικό από αυτό που ίσως περιμένει κάποιος δεν σημαίνει ότι είναι «φτωχό» ή ότι δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του μωρού.

Ταυτόχρονα, χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί και με την ερμηνεία της άντλησης. Η ποσότητα που αντλεί μια μητέρα με το θήλαστρο δεν αποτελεί ποτέ από μόνη της αξιόπιστη μέτρηση της παραγωγής της. Το μωρό και το θήλαστρο δεν είναι ισοδύναμα ως προς την απομάκρυνση γάλακτος, ούτε η ανταπόκριση της μητέρας σε καθένα από αυτά. Η ποσότητα που συλλέγεται μπορεί να επηρεάζεται από το πόσο πρόσφατα θήλασε το μωρό, την εφαρμογή της χοάνης, τον τύπο και τις ρυθμίσεις του θήλαστρου, την ανταπόκριση της μητέρας στην άντληση και το αντανακλαστικό έκκρισης του γάλακτος. Έτσι, μια μικρή ποσότητα σε μία άντληση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η μητέρα έχει χαμηλή παραγωγή.

Με άλλα λόγια, πριν ακούσει μια μαμά που θηλάζει ότι «το γάλα σου δεν είναι αρκετό», αξίζει να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να δούμε ολόκληρη την εικόνα: παραγωγή, μεταφορά, πρόσληψη και ανάπτυξη. Μόνο έτσι μπορούμε να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει και να επιλέξουμε την κατάλληλη υποστήριξη, χωρίς να φορτώνουμε τη μητέρα με ενοχές και χωρίς να θεωρούμε τον θηλασμό το πρόβλημα πριν διερευνήσουμε την πραγματική αιτία.

Αργή πρόσληψη βάρους σημαίνει ότι πρέπει να ξεκινήσει το μωρό να τρώει στερεές τροφές;

Μια συχνή σκέψη όταν ένα μωρό δεν παίρνει το αναμενόμενο βάρος είναι: «Μήπως πρέπει να ξεκινήσουμε φαγητό νωρίτερα;». Η απάντηση είναι ότι η αργή πρόσληψη βάρους από μόνη της δεν αποτελεί λόγο για πρόωρη εισαγωγή στερεών τροφών.

Για ένα υγιές βρέφος, ο αποκλειστικός θηλασμός συνιστάται περίπου για τους πρώτους 6 μήνες και η εισαγωγή συμπληρωματικών τροφών γίνεται περίπου στην έβδομο μήνα, ενώ ο θηλασμός συνεχίζεται κανονικά χωρίς να αντικαθίστανται γεύματα θηλασμού με στέρεες μέχρι το τέλος του πρώτου χρόνου ζωής του παιδιού.

Εάν, επομένως, ένα βρέφος μικρότερο των 6 μηνών παρουσιάζει αργή πρόσληψη βάρους, το πρώτο βήμα είναι να διερευνηθεί γιατί δεν προσλαμβάνει επαρκώς βάρος και όχι να αντικατασταθεί μέρος της διατροφής του με στερεές τροφές. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, χρειάζεται να αξιολογηθεί η ανάπτυξή του, η συχνότητα και η αποτελεσματικότητα των θηλασμών, η μεταφορά γάλακτος, η παραγωγή γάλακτος και, όπου χρειάζεται, η πιθανότητα κάποιου ιατρικού ή άλλου παράγοντα που επηρεάζει τη σίτιση.

Άλλωστε, γύρω στους 6 μήνες οι συμπληρωματικές τροφές δεν έρχονται για να «διορθώσουν» έναν θηλασμό που απαιτεί βελτιώσεις. Έρχονται επειδή, σε αυτό το αναπτυξιακό στάδιο, οι ανάγκες του βρέφους σε ενέργεια και θρεπτικά συστατικά αρχίζουν να αυξάνονται, και το μητρικό γάλα, παρότι παραμένει εξαιρετικά σημαντικό, δεν επαρκεί πλέον μόνο του για να καλύψει όλες τις ανάγκες.

Ακόμη και μετά την έναρξη των συμπληρωματικών τροφών, το μητρικό γάλα συνεχίζει να αποτελεί σημαντική πηγή ενέργειας και θρεπτικών συστατικών. Για τον λόγο αυτό, οι τροφές λειτουργούν συμπληρωματικά προς τον θηλασμό και όχι ως αντικατάστασή του. Ο ΠΟΥ συστήνει συνέχιση του συχνού, κατά απαίτηση θηλασμού μαζί με την εισαγωγή κατάλληλων συμπληρωματικών τροφών.

Επομένως, όταν ένα μωρό παρουσιάζει αργή πρόσληψη βάρους, το ερώτημα δεν είναι απλώς «πότε θα ξεκινήσει φαγητό;», αλλά πρώτα «τι χρειάζεται αυτό το συγκεκριμένο μωρό για να μεγαλώνει καλά;». Η απάντηση μπορεί να περιλαμβάνει υποστήριξη του θηλασμού, αξιολόγηση της μεταφοράς γάλακτος, στενότερη παρακολούθηση της ανάπτυξης ή, όταν υπάρχει ιατρική ένδειξη, ένα εξατομικευμένο πλάνο συμπληρωματικής διατροφής. Η συνεργασία με τον/την παιδίατρο και έναν επαγγελματία με εξειδίκευση στη γαλουχία μπορεί να βοηθήσει την οικογένεια να βρει την κατάλληλη λύση, χωρίς βιαστικές αποφάσεις.

Πότε χρειάζεται περισσότερη διερεύνηση;

Η αργή πρόσληψη βάρους δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Όμως δεν είναι κάτι που πρέπει να αγνοείται, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σαφής αλλαγή στην αναπτυξιακή πορεία. Χρειάζεται επικοινωνία με τον παιδίατρο και αξιολόγηση από επαγγελματία γαλουχίας όταν:

• το μωρό δεν αυξάνει ικανοποιητικά το βάρος του
• υπάρχει σημαντική πτώση στην καμπύλη ανάπτυξης (βάρους ή/και ύψους)
• το μωρό φαίνεται συνεχώς ληθαργικό ή δύσκολο να ξυπνήσει για γεύματα
• το μωρό είναι διαρκώς ανήσυχο στο στήθος ή/και κλαίει συνέχεια
• υπάρχουν λίγες βρεγμένες πάνες ή κρύσταλλοι ούρων σε πολλές πάνες
• οι καταπόσεις κατά τον θηλασμό είναι ελάχιστες
• ο θηλασμός είναι επίμονα επώδυνος ή δύσκολος
• το μωρό φαίνεται να κουράζεται πολύ κατά τη διάρκεια του γεύματος
• υπάρχουν συχνοί εμετοί, επίμονη διάρροια ή άλλα συμπτώματα
• ή ο γονέας αισθάνεται ότι «κάτι δεν πάει καλά».

Σε ένα μωρό με ανησυχητική πρόσληψη βάρους, η αξιολόγηση από IBCLC, επαγγελματία υγείας με εξειδίκευση στη γαλουχία ή Σύμβουλο της La Leche League, σε συνεργασία με τον/την παιδίατρο, μπορεί να προσφέρει πολύτιμη βοήθεια.

Και πάνω απ’ όλα: δεν φταίει η μαμά

Η συζήτηση για το βάρος μπορεί πολύ εύκολα να μετατραπεί σε ενοχή:

«Δεν έχω αρκετό γάλα.»

«Δεν το ταΐζω σωστά.»

«Κάτι κάνω λάθος.»

Όμως η αργή πρόσληψη βάρους δεν αποτελεί αποτυχία της μητέρας. Μπορεί να υπάρχει μια απλή δυσκολία στη μεταφορά γάλακτος που διορθώνεται με κάποια αλλαγή στη θέση ή στη σύλληψη της θηλής. Μπορεί να χρειάζεται περισσότερη υποστήριξη στην παραγωγή. Μπορεί να υπάρχει κάποια ιδιαιτερότητα του μωρού (π.χ. χαλινός γλώσσας που δεν είχε αξιολογηθεί μέχρι πρότινος). Μπορεί, επίσης, να υπάρχει ένας ιατρικός παράγοντας που χρειάζεται διερεύνηση (π.χ. ουρολοίμωξη).

Το σημαντικό είναι να αναζητηθεί η αιτία χωρίς η μητέρα που θηλάζει να κατηγορηθεί για την επιλογή της αυτή και χωρίς να θεωρηθεί ότι ο θηλασμός αποτελεί το πρόβλημα πριν αποκλειστούν άλλοι σημαντικοί παράγοντες. Πολλά από τα συχνά προβλήματα πρόσληψης βάρους μπορούν να βελτιωθούν με κατάλληλη διαχείριση του θηλασμού και αν η βελτίωση δεν έρχεται, τότε χρειάζεται να αναζητηθούν και άλλες πιθανές αιτίες.

Η υποστήριξη μπορεί να κάνει τη διαφορά

Όταν ένα μωρό παίρνει αργά βάρος, δεν χρειάζεται οι γονείς να μένουν μόνοι με την αγωνία. Αν βιώνεις κάτι τέτοιο με το μωρό σου, μπορείς να ζητήσεις βοήθεια από:

• Παιδίατρο, για την αξιολόγηση της υγείας και της ανάπτυξης του μωρού
• Σύμβουλο Γαλουχίας IBCLC ή άλλο κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία γαλουχίας, για λεπτομερή αξιολόγηση του θηλασμού και της μεταφοράς γάλακτος
• Εθελόντρια Σύμβουλο της La Leche League, για ενημέρωση, πρακτική και συναισθηματική υποστήριξη και ενδυνάμωση.

Η συνεργασία μεταξύ των διαφορετικών επαγγελματιών είναι συχνά ο καλύτερος τρόπος ώστε να αντιμετωπιστεί το ζήτημα χωρίς να χαθεί από το επίκεντρο αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία: ένα μωρό που μεγαλώνει καλά και μια μητέρα που αισθάνεται ότι υποστηρίζεται, ακούγεται και δεν κρίνεται.

Ένα τελευταίο μήνυμα για σένα που μπορεί να ανησυχείς για την πρόσληψη βάρους του μωρού σου που θηλάζει: Αν κάποια στιγμή η ζυγαριά σε έκανε να αναρωτηθείς αν «τα καταφέρνεις», θυμήσου πως το βάρος του μωρού είναι ένα σημαντικό κομμάτι της εικόνας, αλλά δεν είναι ολόκληρη η εικόνα. Η ανάπτυξη του μωρού παρακολουθείται στον χρόνο. Ο θηλασμός μπορεί να αξιολογηθεί και να βελτιωθεί η πρακτική του, έτσι ώστε οι όποιες προκλήσεις να διερευνηθούν και να βρεθούν κατάλληλες λύσεις και διαφορετικοί δρόμοι υποστήριξης.

Και το σημαντικότερο είναι ότι δεν χρειάζεται να διαλέξεις ανάμεσα στην υγεία του μωρού σου και στην επιθυμία σου να συνεχίσεις να θηλάζεις. Με την κατάλληλη αξιολόγηση και υποστήριξη, μπορούν να αναζητηθούν τρόποι που να προστατεύουν και τα δύο.

Επιπλέον χρήσιμο υλικό

• Είναι έτοιμο το μωρό μου για στέρεες τροφές; (γαλουχώ, τεύχος 10 – Οκτώβριος 2009, σελ. 40-41)
• Επαφή δέρμα με δέρμα (γαλουχώ, τεύχος 27 – Ιούνιος 2020)
• Η ανάπτυξη τον πρώτο χρόνο ζωής (ομιλία, Πέτρος Τρουλάκης, παιδίατρος, IBCLC)
• Να δώσω στο μωρό μου πιπίλα; (γαλουχώ, τεύχος 23 – Ιούνιος 2017)
• Παίρνει το μωρό μου αρκετό  γάλα; (γαλουχώ, τεύχος 28 – Δεκέμβριος 2020)
• Πόσο συχνά πρέπει να θηλάζω; (γαλουχώ, τεύχος 31- Αύγουστος 2022)
• Πρώιμη εισαγωγή στερεών τροφών (γαλουχώ, τεύχος 11 -Φεβρουάριος 2011, σελ. 39-41)
• Σημάδια πείνας ενός μωρού στα χέρια (κάρτα)
• Σημάδια πείνας ενός μωρού (κάρτα)
• Σημάδια/Ενδείξεις πείνας (κάρτα)